Just-in-Time vs. Just-in-Case – które podejście lepiej sprawdza się dziś?

W logistyce i zarządzaniu łańcuchem dostaw istnieją dwa dominujące podejścia: Just-in-Time (JIT) i Just-in-Case (JIC). Pierwsze stawia na maksymalną redukcję zapasów i dostawy dokładnie na czas, drugie – na zabezpieczenie w postaci większych magazynów i buforów materiałowych. W obliczu globalnych kryzysów, zakłóceń transportowych i zmieniających się oczekiwań klientów warto zadać pytanie: które podejście sprawdza się lepiej dziś?

Czym jest Just-in-Time (JIT)?

Just-in-Time to metoda zarządzania zapasami, która zakłada dostarczanie towarów, komponentów czy surowców dokładnie wtedy, gdy są potrzebne w procesie produkcyjnym. Jej głównym celem jest eliminacja nadmiernych zapasów i redukcja kosztów magazynowania.

Zalety JIT:

• minimalizacja kosztów utrzymania zapasów,

• szybszy obrót kapitału,

• wyższa efektywność procesów produkcyjnych,

• ograniczenie marnotrawstwa.

Wady JIT:

• duża podatność na zakłócenia w łańcuchu dostaw,

• ryzyko przestojów produkcyjnych przy najmniejszych opóźnieniach,

• konieczność ścisłej współpracy z dostawcami.

Czym jest Just-in-Case (JIC)?

Just-in-Case to strategia, w której firmy gromadzą większe zapasy „na wszelki wypadek”. Główna idea polega na budowaniu buforu bezpieczeństwa, który chroni przed niespodziewanymi zakłóceniami w dostawach.

Zalety JIC:

• większa odporność na kryzysy i opóźnienia,

• bezpieczeństwo ciągłości produkcji,

• większa elastyczność wobec zmiennego popytu.

Wady JIC:

• wyższe koszty magazynowania i logistyki,

• zamrożenie kapitału w zapasach,

• ryzyko przestarzałości produktów.

Pandemia, kryzysy i globalne zakłócenia – lekcje dla logistyki

W ostatnich latach firmy oparte wyłącznie na JIT boleśnie odczuły konsekwencje globalnych kryzysów. Pandemia COVID-19, blokada Kanału Sueskiego, wojna w Ukrainie czy niedobory mikroprocesorów pokazały, że zbyt szczupłe łańcuchy dostaw mogą być bardzo podatne na zakłócenia.

Z drugiej strony, firmy stosujące JIC miały większą stabilność, choć musiały ponosić koszty magazynowania. W praktyce coraz częściej mówi się o hybrydowych modelach, które łączą zalety obu podejść.

Just-in-Time vs. Just-in-Case – co wybrać dziś?

Just-in-Time sprawdza się, gdy:

• łańcuch dostaw jest stabilny i przewidywalny,

• istnieje wysoka pewność terminowych dostaw,

• firma chce minimalizować koszty i poprawić efektywność.

Just-in-Case sprawdza się, gdy:

• rynek jest niestabilny i pełen nieprzewidywalnych zdarzeń,

• firma działa w branży o krytycznym znaczeniu (np. farmacja, automotive),

• priorytetem jest ciągłość produkcji i bezpieczeństwo dostaw.

Nowoczesne podejście: „Just-in-Time & Case”

Coraz więcej ekspertów wskazuje, że optymalnym rozwiązaniem jest połączenie obu filozofii. Just-in-Time & Casepolega na inteligentnym zarządzaniu zapasami – firma utrzymuje strategiczne bufory bezpieczeństwa tylko w kluczowych punktach łańcucha dostaw, a jednocześnie stara się minimalizować koszty w innych obszarach.

Wspierają to nowoczesne technologie:

• systemy ERP i WMS,

• sztuczna inteligencja do prognozowania popytu,

• analityka Big Data,

• cyfrowe śledzenie łańcucha dostaw.

Podsumowanie

Nie ma jednej uniwersalnej odpowiedzi na pytanie, czy lepsze jest Just-in-Time czy Just-in-Case. Dzisiejsze realia pokazują, że kluczowe jest zachowanie balansu. Firmy powinny elastycznie dostosowywać strategie do branży, rynku i ryzyk. Najlepiej sprawdza się podejście hybrydowe – łączące efektywność JIT z bezpieczeństwem JIC.